Feest van het begin – Joke van Leeuwen

feest van het beginFeest van het begin is een historische roman over de Franse revolutie, hoewel die nooit bij naam genoemd wordt. Ik zal u maar meteen bekennen dat ik meestal met een grote boog om dit soort boeken heen loop. Als ik iets wil leren over geschiedenis, dan vind ik op wikipedia gauw wat ik weten wil: daar hoef ik geen roman voor te lezen. Maar omdat Joke van Leeuwen voor dit werk de AKO-literatuurprijs kreeg (in oktober 2013), heb ik me toch laten verleiden.

Ik zal met het positieve beginnen: van Leeuwen is er in geslaagd om te tonen welke impact dergelijke maatschappelijke omwentelingen hebben op het leven “de gewone man”. Van de geschiedenisles herinner ik mij dat ze in 1789 de Bastille hebben bestormd, dat enige tijd later de kop van koning Louis XVI is gerold en dat het voor gans Europa een begin van verandering is geweest. Hoe de burgers dat in die tijd beleefden, daar staat een mens minder bij stil.

In het boek worden een viertal personages gevolgd, over een tijdspanne van ongeveer 3 jaar. In elk hoofdstuk lopen we mee met één van die personages: de vondelinge Catho, die opgroeit in een hospice en van de revolutie gebruik maakt om haar lot als kindermeisje te ontsnappen. Berthe, die van rijke komaf is, maar verstoten werd door haar familie en in het hospice lesgeeft. En Thomas S.,  instrumentenbouwer, die onder impuls van zijn vriend Charles (beul van beroep) zijn activiteiten verlegt naar het ontwerpen van guillotines.

Hoewel dit een verdienstelijk boek is, is de eindbalans voor mij eerder negatief. Ik vond het niet goed genoeg als roman en te kort schieten als historisch werk. Als ik dit boek vergelijk met “Congo” van David Van Reybrouck (dat de AKO-literatuurprijs won in 2010), dan is de keuze snel gemaakt. Zonder het in een romanvorm te persen, heeft Van Reybrouck een vlot lezend verhaal geschreven over onze voormalige kolonie, waar ruim aandacht is voor “de mens” in de geschiedenis. Als u nog een laat nieuwjaarscadeau zoekt…

Dinsdag – Elvis Peeters

Het verhaal

Dinsdag

Dinsdag beschrijft één dag uit het leven van een oude man, met een onverkwikkelijk verleden, zoals blijkt uit de flash-backs.

Marta kon daar bij de hazelaars aan het kanaal geneukt worden. En je doet het of je doet het niet, daar moet je achteraf niet over zeuren. Op zich is een mens niet meer waard dan een kat. Het zijn de verhoudingen tot elkaar en het gefilosofeer daarover die de mens zijn betekenis geven.

Na de verkrachting van Martha wordt hij door zijn vader naar Congo gestuurd, om tot bezinning te komen. Maar zo ver komt het niet, integendeel, hij krijgt daar de kans om zijn immorele pad verder te zetten en te perfectioneren.

Je moest een wapen in handen krijgen en een oorlog opzoeken, en alles wat door wetten verboden was, werd weer mogelijk, je legde je eigen wetten op. Niemand stuurde me nog weg omwille van een Martha.

Af en toe zie je dat de man ook zachtheid en zorg in zich heeft, bijvoorbeeld wanneer hij zijn vrouw helpt wanneer ze hulpbehoevend wordt. Maar spijt of wroeging over zijn daden heeft hij niet, niet als jongmens, niet als oude man.

Mijn oordeel

Dinsdag was genomineerd voor de AKO-literatuurprijs 2012, voor de Libris-prijs in 2013 én stond op de longlist van de Gouden Boekenuil. Dan zijn de verwachtingen hoog. Driewerf helaas: ik had geen enkele haast om te lezen. Het verhaal “trekt” niet. De oude man vond ik goed geportretteerd, maar daarmee is het positieve grotendeels gezegd. Het wisselende vertelperspectief heeft me ronduit geërgerd. Het is dat het een dun boekje was, maar anders was het niet uitgelezen geraakt. Ander en beter! Iemand een tip?

Post Mortem – Peter Terrin

Nadat ik Vijftig tinten grijs had gelezen op iPad, was ik niet snel geneigd om nog een e-book in huis te halen. Elke keer weer moest ik vechten om de gezinstablet te ontfutselen aan wederhelft en kroost, wanneer ik voort wou lezen. Tegen de tijd dat ik het ding in handen kreeg en mij ermee in de zetel plofte, kreeg ik vaak de boodschap: battery low. Aaargh! In de zon lezen lukt ook al niet, naar een wellness-oord mag je het niet meepakken (toch een uitgelezen moment om bij te lezen) en uitlenen gaat al evenmin. Veel nadelen, waar maar enkele voordelen tegenover staan, als daar zijn: je kan in je bed lezen zonder licht te maken en bijgevolg zonder je bedgenoot te ambeteren of brand te stichten (je lacht ermee, we hebben ooit een pyamabroek in de fik gestoken door die te bezigen als dimmer voor het nachtlampje).

Terrin-Post-Mortem

Maar De Standaard schonk ons als abonnee een gratis digitale versie van Post Mortem, winnaar van de AKO-literatuurprijs in 2012. Dat vond ik wel sympathiek van mijn krant, want ik was zo al van plan om het boek te kopen of te reserveren in de bibliotheek. Dus vooruit, toch nog maar eens een digitaal boek.

Post Mortem is opgebouwd uit drie delen, die sterk van elkaar verschillen in stijl en sfeer. In het eerste deel krijgen we het verhaal van Emiel Steegman, schrijver, die liefdevol voor zijn dochter zorgt en die een idee heeft voor een nieuw boek. Dat boek gaat over T, ook al een schrijver, die een biofobie heeft (een fobie voor biografieën dus). Af en toe krijgen we flash-backs naar de jeugd van Steegman. Dat zijn dikwijls mooie miniatuurtjes op zichzelf, maar ze dragen niet echt bij tot het verhaal. Er zijn verwijzingen naar Vicky, de verdwenen dochter van de vroegere bewoners van Steegmans huis, maar ook dat wordt zo licht aangeraakt, dat je je als lezer afvraagt wat het daar komt doen.

In deel twee wordt het relaas verteld van Renée, de bijna 4-jarige dochter van Steegman, die getroffen wordt door een zeldzaam herseninfarct. In een quasi documentaire stijl wordt het verloop van haar gezondheid en het verdriet dat dat veroorzaakt, beschreven. Eerst de onzekerheid over wat hun dochter mankeert, daarna de pijnlijke diagnose, het moeizame herstel en de blijvende letsels waar ze moeten mee leren leven.  Zelf moeder van een 4-jarige dochter, heb ik het verhaal van Renée met dichtgeknepen keel gelezen.

In het laatste deel krijgen we de biograaf van Steegman aan het woord (hopla, nog een schrijver!). Hij wil de biografie van Steegman schrijven, maar die probeert hem van op zijn sterfbed op andere ideeën te brengen, bang om alleen nog te zijn wat de biograaf van hem maakt en daar geen weerwoord meer te kunnen op bieden. Naast de verhaallijn over Renée en vader Emiel, is er ook nog die over Sandra Volckaert, een jeugdvriendin die zelfmoord pleegde nadat ze werd opgevoerd in een van Steegmans romans. Maar ook die verhaallijn verzinkt in het niet tegen de rest van het verhaal, maakt het eerder verwarrend en rommelig.

Hoe moet ik mijn commentaar op dit boek nu samenvatten? Het begon vrij degelijk, het vervolg was aangrijpend, maar in het laatste deel stelt Terrin teleur. Over het geheel niet slecht, maar ietwat onevenwichtig, zowel inhoudelijk als qua stijl. En mijn oordeel over digitale boeken op de iPad? Hoe fantastisch ik de iPad ook vind om op het net te surfen en mijn krant te lezen, als ik een boek lees verkies ik veruit de papieren versie!